“เข้าเมืองตาหลิ่ว ต้องหลิ่วตาตาม” สำนวนไทยที่ใช้กันมาตั้งแต่สมัยโบราณ หมายถึงเวลาเราเข้าไปในสังคมหรือวัฒนธรรมที่แตกต่าง เราต้องปฏิบัติตามกฎของสังคมนั้นๆ ไม่ใช่เพียงแต่เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยและถูกต้อง แต่หมายถึงการเคารพขนบธรรมเนียมของสถานที่นั้นๆด้วย
ในฐานะนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ เมื่อเข้าไปประเทศญี่ปุ่นแล้ว เราต้องเข้าใจพฤติกรรมและมารยาทของคนท้องถิ่นให้ดี เพื่อไม่ให้เกิดความเข้าใจผิด และให้สนุกไปกับการท่องเที่ยวมากขึ้นในประเทศอันสงบสุขและสมบูรณ์
มีหลายสิ่งที่นักท่องเที่ยวต่างชาติ รวมถึงคนไทยได้ปฏิบัติผิดๆถูกๆเวลาไปญี่ปุ่น และเกิดปัญหากับคนท้องถิ่นมาแล้ว เพื่อเตรียมตัวออกเดินทางในครั้งหน้า เรามาดูกันว่าชาวญี่ปุ่นคาดหวังอะไรกับนักท่องเที่ยวต่างชาติ เวลามาเที่ยวประเทศญี่ปุ่นที่อยากให้ปฏิบัติตามกัน
1 ต่อแถว
สิ่งแรกที่ชาวญี่ปุ่นเคี้ยวมากในเรื่องของมารยาททางสังคมนั้นคือ การต่อแถวให้เป็นระเบียบ ไม่ว่าจะเป็นการซื้อของ ขึ้นรถบัส หรือขึ้นรถไฟ ชาวญี่ปุ่นทุกคนจะต่อแถวเป็นแนวตรงตามเส้นที่วางไว้อย่างเป็นระเบียบ ไม่มีการแซงคิว ไม่มีการขอแซงเหมือนหลายๆประเทศ คนญี่ปุ่นทุกคนก็คาดหวังสิ่งเดียวกันกับนักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศที่มาเยือนบ้านของเขาให้ปฏิบัติตามระเบียบของสังคมที่ถูกต้อง
รูปภาพจาก https://grapee.jp/328909
ตัวอย่างที่ชาวต่าวชาติปฏิบัติกันผิดอยู่บ่อยๆคือ เวลาเราซื้อตั๋วขึ้นรถไฟ เราจะมุงกันเป็นกลุ่มที่หน้าเครื่องและไม่ต่อแถว ถึงแม้จะซื้อให้เพื่อนหรือคนอื่นในครอบครัวก็ไม่ควรที่จะมาล้อมเป็นกลุ่มหลายคนหน้าเครื่องขายตั๋ว ให้ตัวแทน 1 ถึง 2 คนไปซื้อด้วยกันจะดีกว่า อีกหนึ่งตัวอย่างคือ เวลามีคิวต่อแถวยาวๆจะให้ตัวแทนต่อแถวไว้ก่อน และคนที่เหลือมาแทรกตามทีหลัง การปฏิบัติแบบนี้คนญี่ปุ่นมองว่าเสียมารยาทและไม่เคารพคนที่มาต่อแถวก่อน ถ้าเป็นแค่ 1-2 คน คนส่วนใหญ่อนุโลมได้ แต่เวลามาเที่ยวกับเพื่อนกลุ่มใหญ่ อยู่ดีๆก็แทรกเข้ามากกว่า 4-5 คน สายตาเขาจะมองขวาง และจะไปบอกต่อว่า “คนชาตินี้เสียมารยาทชอบแทรกแถว” แน่นอน เราควรทำธุระให้เรียบร้อยและพร้อมที่จะต่อแถวด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็น 1 คนหรือเป็นกลุ่มเพื่อเคารพต่อคนอื่นๆที่มาเสียเวลารอก่อนหน้าเราแล้วนะครับ
2 เก็บจานเองหลังทานเสร็จ
รูปภาพจาก https://www.amazon.co.jp/標識スクエア「-食器は返却口へ-」タテ・大【プレート-看板】200×276㎜-CTK1139/dp/B07FVV14TT
เวลาไปทานอาหารตาม Food Court ที่ประเทศญี่ปุ่น อย่าลืมเก็บถาดเก็บจานให้เรียบร้อย และนำไปคืนที่ตำแหน่งจุดรับถาดอาหารของแต่ละร้านให้ถูกต้อง
ถึงแม้ประเทศญี่ปุ่นจะมีพนักงานทำความสะอาด แต่ก็ไม่ได้มีหน้าที่ในเรื่องของการเก็บจานเก็บถาดบนโต๊ะ มันเป็นหน้าที่ของลูกค้าที่เมื่อทานเสร็จแล้วต้องนำถาดกลับไปคืนที่ร้านหรือจุดรับภาชนะที่ใช้แล้วด้วยตัวเอง ทุกที่จะมีผ้าให้เราเช็ดโต๊ะด้วย เราก็ต้องปฏิบัติตามทำความสะอาดโต๊ะที่เราใช้ให้เรียบร้อยเพื่อให้ลูกค้าคนต่อไปได้มาใช้บริการอย่างสบายใจเหมือนที่เราได้เข้ามาใช้บริการครั้งแรกเช่นกัน
ที่ประเทศไทยไม่ว่าจะรับประทานอาหารที่ไหนก็จะมีพนักงานเสิร์ฟและพนักงานเก็บภาชนะให้โดยที่เราไม่ต้องกังวลถึงเรื่องการเก็บจานหลังทานเสร็จ ด้วยค่าแรงต่อชั่วโมงที่สูงของประเทศญี่ปุ่น ถ้าเป็นร้านที่ไม่ใช่ Fine dining หรือร้านอาหารที่มีการบริการ ลูกค้าจะต้องนำภาชนะไปคืนที่จุดรับภาชนะด้วยตัวเอง ตัวอย่างเช่น McDonald’s KFC ร้านราเมง ร้านอุด้ง สตาร์บัคและคาเฟ่ส่วนใหญ่จะใช้ระบบนี้ ก่อนออกจากร้านก็อย่าลืมทำความสะอาดให้เรียบร้อยนะครับ
3 ไม่เดินกินตามถนน
รูปภาพจาก https://commons.wikimedia.org/wiki/File:くりやまコロッケ_(5689660177).jpg
เราอาจจะเคยชินเวลาไปซื้อของข้างทางและเดินกินตามท้องถนน พวกลูกชิ้นปิ้ง ขนมขบเคี้ยว หรือผลไม้ต่างๆเวลาเราอยู่ประเทศไทย แต่ที่ญี่ปุ่น ถึงแม้จะมีร้านสะดวกซื้อทุก 5 ก้าวในตัวเมือง แต่ผู้คนไม่เดินไปกินไปตามท้องถนนเลย
ชาวญี่ปุ่นจะซื้อของกินจากร้านสะดวกซื้อมาทานตามสวนสาธารณะหรือหาที่นั่งให้เรียบร้อย แน่นอนเพื่อความสะดวกในการทาน และที่สำคัญคือไม่ให้เกิดเศษขยะตกลงบนตามท้องถนนจากการเดินไปกินไป อีกอย่างคนญี่ปุ่นมองว่า คนที่เดินไปกินไปนั้น ไม่สะอาดและไม่เรียบร้อย
สังเกตง่ายๆเวลาไปร้านเครปญี่ปุ่นที่ฮาราจูกุ คนญี่ปุ่นจะยืนทานจนหมดก่อนที่จะเดินต่อไป หรือไม่ก็ถือไปหาที่นั่งทานให้เรียบร้อยก่อน แต่จะไม่เดินไปกินไปเหมือนนักท่องเที่ยวต่างชาติ ครีมหล่นพื้นบ้าง ขยะกระดาษตกพื้นบ้าง เศษอาหารร่วงหล่นบ้าง และก็ไม่มีใครเก็บ เดินผ่านไปเฉยๆ
เพื่อรักษาความสะอาดของบ้านเมืองเขาและไม่ให้เป็นที่ตำหนิว่านักท่องเที่ยวชาวไทยทำความสกปรกบนพื้นถนน เราควรหาที่นั่งให้เรียบร้อยหรือหามุมหลบและยืนทานจนกว่าจะหมด ก่อนที่จะเดินช็อปปิ้งต่อไป
4 ไม่ส่งเสียงดังบนรถโดยสารสาธารณะ
รูปภาพจาก https://www.jrhokkaido.co.jp/network/manner/request.html
การใช้บริการรถโดยสารไม่ว่าจะเป็นรถบัสหรือรถไฟ จะมีประกาศให้ปิดสัญญาณโทรศัพท์หรือปรับในโหมดสั่นอยู่เป็นประจำเพื่อให้ไม่รบกวนผู้โดยสารท่านอื่น ชาวญี่ปุ่นก็ปฏิบัติตามคำชี้แจงของทางการอย่างเคร่งครัด ถ้ามีโทรศัพท์เข้าก็จะปิดเสียงทันที อาจจะตอบรับว่าเดี๋ยวโทรกลับหรือไม่ตอบรับเลยก็ได้ แต่การพูดคุยโทรศัพท์เสียงดังในรถสาธารณะโดยเฉพาะรถไฟ เป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้องและคนญี่ปุ่นเองถือว่าผู้นั้นไม่มีมารยาทต่อสังคม
คนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ใช้เวลาในการอ่านข่าวหรืออ่านหนังสือระหว่างใช้บริการรถสาธารณะ แต่ในทางกลับกัน จะสังเกตได้ว่านักท่องเที่ยวจะคุยกันเสียงดัง บางคนเปิด YouTube ดูหนังแบบไม่ใส่หูฟังก็มี ซึ่งเป็นการกระทำที่ไม่สมควรและรบกวนผู้โดยสารคนอื่นๆรอบข้าง
ในฐานะนักท่องเที่ยวที่ดี เราต้องไม่ส่งเสียงดังขณะใช้บริการรถสาธารณะ สามารถคุยกันได้แต่ไม่ให้รบกวนผู้โดยสารคนอื่นซึ่งเราไม่รู้ว่าเขาเหนื่อยมาจากการทำงานและต้องการพักผ่อนหรือเปล่า การปิดเสียงโทรศัพท์เป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ควรคำนึงเวลาใช้รถสาธารณะที่ประเทศญี่ปุ่นครับ
5 พูดภาษาอังกฤษช้าๆ
รูปภาพจาก https://7plus-en.com/1ma/ob/lp5r/
ชาวญี่ปุ่นไม่เก่งภาษาอังกฤษ แม้แต่คำถามง่ายๆ หลายคนอาจจะไม่เข้าใจเลยก็ได้ เวลาเราสนทนากับคนพื้นเมือง ไม่ว่าจะเป็นการสั่งอาหารหรือการซื้อของ ให้ใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย คำศัพท์ง่ายๆ และที่สำคัญอย่าพูดเร็ว
ปัจจุบันตามสถานที่ท่องเที่ยวในเมืองใหญ่ๆจะมีพนักงานที่สามารถสื่อสารภาษาอังกฤษได้บ้างแล้ว แต่ยังแนะนำให้สนทนาด้วยภาษาที่ง่าย เพราะคนญี่ปุ่นยังไม่เก่งทั้งการฟังและการพูด ยิ่งเวลาฟังสำเนียงภาษาอังกฤษของคนไทยเข้าไป อาจจะไม่รู้เรื่องเลยก็ได้
ใครที่พอสื่อสารภาษาญี่ปุ่นพื้นฐานรู้เรื่อง ก็จะได้เปรียบในเรื่องของการสอบถามราคาและความสะดวกสบายในการหาของกินที่อร่อยๆมากขึ้น
แนะนำคำศัพท์และสำนวนภาษาญี่ปุ่นง่ายๆในการซื้อของ
6 รักษากฎจราจร
รูปภาพจาก https://commons.wikimedia.org/wiki/File:薄型LED式路面電車用信号機（赤信号・赤×印）電車専用信号として別設置.jpg
กฎระเบียบทางสังคมเป็นสิ่งที่คนญี่ปุ่นปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัดโดยเฉพาะกฎระเบียบจราจร ไม่ว่าจะเป็นคนเดินเท้าหรือผู้ใช้รถยนต์ในการเดินทางก็ปฏิบัติตามไฟจราจรและกฎระเบียบอย่างถูกต้อง ด้วยค่าปรับที่สูงเมื่อกระทำผิดกฎจราจรทำให้ไม่มีคนญี่ปุ่นคนไหนเมินเมินการปฏิบัติที่ถูกต้องตามกฎหมาย
ในฐานะนักท่องเที่ยวเวลาเราเช่ารถขับในประเทศญี่ปุ่น จะต้องศึกษากฎระเบียบการจราจรไว้เป็นอย่างดี ตัวอย่างเช่น เราต้องให้คนข้ามถนนผ่านก่อน การเลี้ยวซ้ายไม่มีผ่านตลอดแบบประเทศไทย เป็นต้น แม้แต่คนเดินเท้าก็ไม่ควรข้ามถนนเวลาที่เป็นไฟแดงสำหรับคนเดินเท้าถึงแม้จะไม่มีรถมาก็ตาม ถ้าโดนจับจะถือว่าผิดกฎหมายแน่นอน
รู้จักการขับรถญี่ปุ่นมากขึ้นได้ที่
7 งดถ่ายรูปบนรถในรถไฟ
อีกหนึ่งพฤติกรรมที่ชาวญี่ปุ่นขอร้องให้นักท่องเที่ยวต่างชาติเลิกกระทำนั้นคือการใช้รถสาธารณะเป็นสถานที่ถ่ายรูปเวลามีผู้โดยสารท่านอื่นอยู่ด้วย ชาวญี่ปุ่นตระหนักถึงความเป็นส่วนตัวของรูปถ่ายเป็นอย่างมาก การที่ถ่ายรูปคนอื่นโดยไม่ขออนุญาตถือเป็นการผิดมารยาทและสามารถฟ้องร้องกันได้
นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ชอบยืนถ่ายรูปในรถไฟใต้ดินระหว่างการเดินทาง แต่อาจจะไม่รู้ว่าหลายคนที่อยู่เบื้องหลังรูปถ่ายนั้น ไม่ต้องการที่จะอยู่ในรูปเลย ถ้ามีพนักงานเดินผ่านก็จะโดนเตือนว่าห้ามถ่ายรูปภายในรถไฟ
ถ้าอยากจะถ่ายบรรยากาศนั่งรถไฟ ให้หาเวลาหรือมุมที่ไม่มีผู้คนมากมาย หรือถ่ายเฉพาะกลุ่มพวกเราเอง หลีกเลี่ยงการยืนเป็นจุดศูนย์กลางและถ่ายรวมโดยมีผู้โดยสารคนญี่ปุ่นอื่นๆติดอยู่ในภาพ เราไม่รู้ว่าใครที่จะยอมให้มีรูปเขาในรูปของเราหรือเปล่า อาจส่งผลต่อการเจรจาที่ไม่อยากให้เกิดขึ้นและทำให้ทริปของเราหมดสนุกก็ได้
รูปภาพจาก https://www.flickr.com/photos/22765417@N06/49805581862
8 ใช้ตะเกียบให้ถูกต้อง
รูปภาพจาก https://letronc-m.com/1162
มารยาทในการรับประทานอาหารญี่ปุ่นเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ชาวญี่ปุ่นอยากให้นักท่องเที่ยวชาวต่างชาติรับรู้พื้นฐานเบื้องต้น โดยเฉพาะการใช้ตะเกียบ แต่ละชนชาติมีการรับประทานอาหารที่แตกต่างกัน ที่ประเทศญี่ปุ่นส่วนใหญ่จะใช้ตะเกียบในการทานอาหารเกือบทุกประเภท
สิ่งที่ห้ามทำก็คือการที่ปักตะเกียบลงบนถ้วยข้าวระหว่างรออาหาร การกระทำแบบนี้เปรียบเสมือนการใช้ธูปปักข้าวถวายแก่คนตาย ซึ่งถ้าคนญี่ปุ่นเห็นอาจจะโกรธมากเลยก็ได้ เวลาจะพักการรับประทานอาหารให้วางตะเกียบให้เรียบร้อย ไม่ว่าจะด้านหน้าของตัวเองหรือด้านขวามือบนแท่นวางตะเกียบ เมื่อทานอาหารเสร็จเรียบร้อยแล้วก็จัดระเบียบช้อนส้อมและตะเกียบให้เรียบร้อยก่อนออกจากร้าน ถ้าเป็นตาม Food Court ก็นำภาชนะทุกอย่างกลับคืนให้เรียบร้อยครับ
ดูข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับมารยาทการใช้ตะเกียบได้ที่
9 ทิ้งขยะให้ถูกต้อง
รูปภาพจาก https://www.flickr.com/photos/26202414@N08/2457463058
อีกหนึ่งสิ่งสำคัญที่นักท่องเที่ยวควรจะตระหนักถึงเป็นอย่างมากนั่นคือ การทิ้งขยะให้ถูกต้อง ประเทศญี่ปุ่นมีระบบการจัดการแบ่งขยะอย่างชัดเจนเพื่อลดปริมาณขยะและนำไปรีไซเคิลให้ได้ง่าย
นักท่องเที่ยวต่างชาติมักทิ้งทุกสิ่งทุกอย่างรวมกันในถังเดียว โดยไม่สังเกตถึงป้ายที่ติดไว้ว่าถังนี้ใช้สำหรับขยะประเภทใด ทำให้เกิดการตำหนิและความไม่ชอบของคนญี่ปุ่นเวลาเห็นถังขยะที่เต็มไปด้วยขยะทุกสรรพสิ่งทั้งขยะเปียกและขยะแห้ง
ในฐานะนักท่องเที่ยวที่ดีเราควรสังเกตป้ายฉลากที่แปะไว้หน้าถังขยะก่อนที่จะทิ้ง ง่ายๆคือ ขยะเปียกหรือขยะที่ย่อยสลายได้ ขยะประเภทขวด ขยะประเภทกระป๋อง และขยะที่ย่อยสลายไม่ได้
แค่เลือกทิ้งให้ถูกต้อง ก็เท่านั้นเองครับ
ดูข้อมูลเพิ่มเติมในการทิ้งขยะให้ถูกต้องได้ที่
10 ไม่ส่งเสียงดังหลัง 22:00 ในโรงแรม
รูปภาพจาก https://pictogrambox.com/Download/pdf280.html
มารยาทโดยทั่วไปในการเข้าพักโรงแรมในประเทศญี่ปุ่นคือการงดส่งเสียงดังหลังเวลา 22:00 น เป็นต้นไป หลายครั้งที่เป็นปัญหาระหว่างแขกผู้พักด้วยกันที่ห้องหนึ่งต้องการพักผ่อน แต่กลับได้ยินเสียงรบกวนดังจากอีกห้องซึ่งเป็นกลุ่มนักท่องเที่ยวที่มารวมตัวสังสรรค์กันในตอนกลางคืน ทำให้นอนไม่ได้และส่งผลถึงงานสำคัญในวันต่อไป
ในเอกสารชี้แจงกฎระเบียบการเข้าพักของแต่ละโรงแรมก็จะมีเขียนไว้อย่างชัดเจนว่าห้ามส่งเสียงดังรบกวนผู้อื่นหลังเวลาที่กำหนด เราควรจะรักษากฎนี้อย่างเคร่งครัด ถ้าต้องการสังสรรค์เสียงดัง สามารถออกไปตามสวนสาธารณะหรือหาบาร์ที่เปิด 24 ชั่วโมงได้ ซึ่งมีทั่วไปในประเทศญี่ปุ่น ทุกโรงแรมจะมีแขกหลายประเภท ทั้งครอบครัวและนักธุรกิจ ซึ่งต่างต้องการเวลาสงบในการพักผ่อน จะเกิดปัญหามาก ถ้ากลุ่มที่พักเหล่านี้ฟ้องร้องทางโรงแรมขึ้นมา
อยากจะเที่ยวให้สนุกและไม่มีปัญหาใดๆขัดข้องในเชิงวัฒนธรรม เราต้องเข้าใจกฎระเบียบทางสังคมของประเทศนั้น โดยเฉพาะประเทศญี่ปุ่นที่ผู้คนปฏิบัติตามกฎระเบียบทุกอย่างอย่างเคร่งครัดและเมื่อมีการใดไม่ถูกต้อง จะมีการดำเนินคดีตามกฎหมายอย่างแน่นอน อีกอย่าง เป็นการรักษาภาพพจน์ที่ดีของคนไทยต่อคนญี่ปุ่น คิดกลับกัน เวลาเรามีอคติต่อนักท่องเที่ยวชาวจีนที่ส่งเสียงดังตลอดตามสถานที่ท่องเที่ยวในประเทศไทย นั่นคือภาพที่ชาวญี่ปุ่นมองนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติโดยเฉพาะในเขตเอเชียเช่นกัน ถ้าเราไม่ปฏิบัติให้ถูกต้องตามธรรมเนียมที่เขามี
เที่ยวให้สนุก เที่ยวแบบได้ความรู้ เที่ยวแบบเข้าใจเขาใจเรานะครับ
